काठमाडौँ । अमेरिका र इरानबीच चर्किँदै गएको द्वन्द्वबीच आएको पछिल्लो कूटनीतिक संकेतले विश्व ऊर्जा बजारमा ठूलो हलचल ल्याएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग ‘सकारात्मक वार्ता’ भइरहेको दाबी गर्दै सम्भावित सैन्य आक्रमण पाँच दिनका लागि स्थगित गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा तीव्र गिरावट देखिएको छ ।
तेलको मूल्यमा उच्च गिरावट
सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट क्रुड तेलको मूल्य एकैदिन ७ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेर प्रति ब्यारेल करिब १०४ डलरमा झरेको छ । दिनको सुरुमा प्रति ब्यारेल ११४ डलर पुगेको मूल्यमा ट्रम्पको बयानपछि १३ प्रतिशतसम्मको उतारचढाव देखिएको थियो । यस्तै, अमेरिकी डब्लुटीआई (WTI) तेल पनि ६.९ प्रतिशतले घटेर ९१.४ डलरमा झरेको छ ।
ट्रम्पको नीति परिवर्तन र इरानको खण्डन
फेब्रुअरी २८ देखि इरानमाथि सुरु भएको आक्रमण र होर्मुज स्ट्रेट बन्द हुने चेतावनीकाबीच राष्ट्रपति ट्रम्पले अचानक सैन्य कारबाही अस्थायी रूपमा रोक्ने निर्णय गरेका हुन् । उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत अमेरिका र इरानबीच “पूर्ण समाधानतर्फ सकारात्मक संवाद” भइरहेको दाबी गरेका छन् ।
यद्यपि, इरानले भने अमेरिकी दाबीलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरेको छ । इरानी विदेश मन्त्रालयले कुनै पनि वार्ता नभएको प्रष्ट पार्दै ट्रम्पको अभिव्यक्तिलाई ‘तेलको मूल्य घटाउने रणनीति’ मात्र भएको टिप्पणी गरेको छ । इरानको इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कर्प्स (IRGC) ले आफ्नो ऊर्जा संरचनामा आक्रमण भए कडा प्रतिकार गर्ने चेतावनी समेत दिएको छ ।
होर्मुज स्ट्रेट: विश्व अर्थतन्त्रको ‘लाईफलाइन’
द्वन्द्वको केन्द्रमा रहेको होर्मुज स्ट्रेटबाट विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुन्छ । इरानले यो समुद्री मार्ग अवरुद्ध गरेपछि विश्वभर ऊर्जा संकट चुलिएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (IEA) का अनुसार हालको संकट सन् १९७० को दशकको तेल संकटभन्दा पनि गम्भीर हुनसक्ने देखिएको छ । आपूर्ति सहज बनाउन IEA ले रणनीतिक भण्डारबाट ४० करोड ब्यारेल तेल बजारमा ल्याउने निर्णय गरिसकेको छ ।
बजारको भविष्य: अस्थायी राहत कि दीर्घकालीन जोखिम ?
विश्लेषकहरूका अनुसार तेलको मूल्यमा देखिएको यो गिरावट अस्थायी मात्र हुन सक्छ । यसका मुख्य कारणहरू हुन्:
-होर्मुज स्ट्रेट अझै पूर्ण रूपमा खुला नहुनु।
-अमेरिका र इरानबीच कायम अविश्वास।
-युद्ध दीर्घकालीन रूपमा लम्बिन सक्ने जोखिम।
ट्रम्पको पछिल्लो निर्णयले तत्कालका लागि तनाव कम हुने संकेत दिए पनि वास्तविक समाधान अझै टाढा देखिन्छ । यदि यो समुद्री मार्ग पूर्ण रूपमा सुचारु भएन भने विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर र दीर्घकालीन प्रभाव पर्ने निश्चित छ ।
