काठमाडौँ । नेपाल राष्ट्र बैंकले नेपालको घरजग्गा (रियल इस्टेट) कारोबारको प्रवृत्तिसम्बन्धी विस्तृत तथ्याङ्क सार्वजनिक गर्न सुरु गरेको छ। आर्थिक वर्ष २०७९/८० लाई आधार वर्ष मानेर तयार पारिएको यो प्रतिवेदनले देशको घरजग्गा बजारको मौसमी उतारचढाव, क्षेत्रगत माग र वित्तीय लगानीको अवस्थालाई उजागर गरेको छ।
१. कारोबारमा मधेश, मूल्यमा बागमतीको वर्चस्व
तथ्याङ्कअनुसार कारोबार संख्या र क्षेत्रफलका आधारमा मधेश प्रदेश देशकै अग्रस्थानमा देखिएको छ। मधेशमा २० आनाभन्दा माथिका ठूला कित्ताहरूको कारोबार बढी हुने गरेको छ।
यता, कारोबारको मूल्य (Value) का आधारमा भने बागमती प्रदेश सबैभन्दा अगाडि छ। बागमतीमा विशेष गरी २.५ देखि १० आनासम्मका साना कित्ताहरूको माग र मूल्य उच्च रहेको पाइएको छ।
२. कारोबारमा ‘मौसमी’ प्रभाव
घरजग्गा कारोबारमा स्पष्ट मौसमी प्रवृत्ति देखिएको छ। वर्षको पहिलो त्रैमास (साउन–असोज) मा कारोबार सुस्त हुने र तेस्रो तथा चौथो त्रैमास (माघ–असार) मा कारोबारले गति लिने गरेको राष्ट्र बैंकको विश्लेषण छ।
३. बैंक कर्जामा उच्च वृद्धि
विगत ५ वर्षमा घरजग्गा क्षेत्रमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको लगानी उल्लेख्य बढेको छ।
घरजग्गा कर्जा (Real Estate Loan): ७२.४१ प्रतिशतले वृद्धि।
आवासीय कर्जा (Residential Loan): ६१.५५ प्रतिशतले वृद्धि।
४. राजस्व संकलनको अवस्था
घरजग्गा कारोबारबाट प्राप्त हुने सरकारी राजस्वमा निकै उतारचढाव देखिएको छ। आव २०७८/७९ को पहिलो त्रैमासमा २३ अर्ब ७० करोड पुगेको राजस्व आव २०७९/८० मा घटेर ८ अर्ब २० करोडमा झरेको थियो। पछिल्लो समय सुधार हुँदै आव २०८१/८२ मा राजस्व संकलन १५ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ।
५. आगामी योजना: ‘मूल्य सूचकांक’ को तयारी
राष्ट्र बैंकले अबदेखि भूमि व्यवस्था र आन्तरिक राजस्व विभागको समन्वयमा यस्तो तथ्याङ्क त्रैमासिक रूपमा सार्वजनिक गर्नेछ। यसै तथ्याङ्कका आधारमा आगामी दिनमा वैज्ञानिक ‘घरजग्गा मूल्य सूचकांक’ (House Price Index) निर्माण र प्रकाशन गर्ने तयारी समेत बैंकले गरेको छ।
