काठमाडौँ । प्रथम जन निर्वाचित प्रधानमन्त्री बिपी कोइराला आफूमाथि आठ वटा मृत्युदण्डका मुद्दा अदालतमा चलिरहेका बेला राष्ट्रियताका लागि जीवन अर्पण गर्न तयार भएर राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलापको नीति लिई स्वदेश फर्किएको सम्झनामा आज मेलमिलाप दिवस मनाइँदै छ ।
आफूमाथि आठ वटा मृत्युदण्डका मुद्दा चलिरहेकै बेला ‘राष्ट्रियताका लागि ज्यान अर्पण गर्न तयार’ भएर बिपी कोइराला स्वदेश फर्किएको सम्झनामा आज देशभर मेलमिलाप दिवस मनाउन लागिएको हो ।
निर्वासन त्याग र स्वदेश फिर्ती
विसं २०३३ पुस १६ गते नेपाली कांग्रेसका संस्थापक बिपी कोइरालाको नेतृत्वमा गणेशमान सिंह, शैलजा आचार्य, खुमबहादुर खड्का लगायतका नेताहरू आठ वर्ष लामो निर्वासित जीवन त्यागेर नेपाल फर्किएका थिए। भारत निर्वासनका क्रममा सिक्किम भारतमा विलय भएको र दक्षिण एसियामा देखिएको विखण्डनको राजनीतिलाई नजिकबाट नियालेका बिपीले राष्ट्रियता जोगाउन राजा र जनताबीच मेलमिलाप हुनुपर्ने नीति अघि सारेका थिए।
जेल जीवन र सुन्दरीजलको यात्रा
विसं २०१७ सालमा राजा महेन्द्रको शाही ‘कु’ पछि बिपीलाई सुन्दरीजल बन्दी गृहमा राखिएको थियो। २०२५ सालमा उपचारका लागि रिहा भएर भारत पुगेका उनले त्यहाँबाट पञ्चायत विरुद्ध संघर्ष त गरे, तर देशको अस्तित्व नै संकटमा पर्न लागेको देखेपछि ४९ वर्षअघि आजकै दिन उनी ज्यानको बाजी थापेर नेपाल फर्किएका थिए। विमानस्थलमा ओर्लिने बित्तिकै उनलाई फेरि सुन्दरीजलमै लगेर थुनिएको थियो।
साहित्यिक सिर्जनाको केन्द्र बन्यो कारागार
सुन्दरीजल बन्दी गृहमा बस्दा बिपीले नेपाली साहित्यका कालजयी कृतिहरू सिर्जना गरे। उनले त्यहीँ बसेर यी पुस्तक लेखेका थिए:
उपन्यास: सुम्निमा, तीन घुम्ती, बाबु आमा र छोरा, मोदिआइन, हिटलर र यहुदी।
कथा र आत्मजीवनी: श्वेतभैरवी, आफ्नो कथा र जेल जर्नल।
उनले २००८ सालमै ‘दोषी चश्मा’ मार्फत नेपाली आख्यानमा यौन मनोवैज्ञानिक धाराको सुरुवात गरेका थिए। अहिले उनलाई थुनिएको त्यही २४ रोपनीको बन्दी गृहलाई ‘बिपी सङ्ग्रहालय’ बनाइएको छ ।
आजका कार्यक्रम दिवसको अवसरमा कांग्रेस र यसका भ्रातृ संस्थाहरूले देशभर विभिन्न कार्यक्रम गर्दै छन् । यद्यपि, हरेक वर्ष मनाइने यो दिवस विचारभन्दा पनि औपचारिकतामा मात्र सीमित भएको भन्दै पार्टीभित्रै आलोचना समेत हुने गरेको छ ।
