काठमाडौँ । नेपाल र साउदी अरबबीच पहिलो पटक औपचारिक श्रम सम्झौता (Labour Agreement) हुने भएको छ । आगामी माघ १२ र १३ गते (जनवरी २६-२७) साउदीमा हुने ‘विश्व श्रम बजार सम्मेलन’ का अवसरमा दुई देशबीच हस्ताक्षर हुने तय भएको हो ।
सम्झौताका मुख्य विशेषताहरू: यद्यपि मस्यौदा सार्वजनिक भइसकेको छैन, तर सम्झौतामा यी विषय समेटिने अपेक्षा गरिएको छ:
श्रमिकको अधिकार: आईएलओ (ILO) को मापदण्डअनुसार श्रमिकको हकहित सुनिश्चित गरिने।
सुरक्षा र न्याय: स्वास्थ्य सुरक्षा, रोजगारदाता परिवर्तन गर्न पाउने सुविधा र न्यायोचित भर्ना प्रक्रिया।
दक्ष जनशक्ति: अदक्ष कामदारको तुलनामा अब दक्ष कामदार पठाउने कुरालाई प्राथमिकता दिइने।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र उतारचढाव यो सम्झौताका लागि नेपालले २०६५ सालदेखि नै प्रयास थालेको थियो। २०७० देखि कूटनीतिक पहल तीव्र पारिए पनि साउदीले घरेलु कामदार (Domestic Workers) पठाउनु पर्ने सर्त राख्दा प्रक्रिया लम्बिएको थियो। नेपालले महिला कामदारको शोषण हुने डरले घरेलु काममा प्रतिबन्ध लगाएकाले यो सम्झौता वर्षौँसम्म अड्किएको थियो।
तथ्याङ्कमा साउदीको श्रम बजार:
हाल कार्यरत नेपाली: ४ लाखभन्दा बढी।
गएको आर्थिक वर्ष: १ लाख ५२ हजार ५ सय ५७ जनाले श्रम स्वीकृति लिएका।
मंसिर महिनाको तथ्याङ्क: १४ हजार ३३० जना (जसमा १ हजार ६७५ महिला छन्)।
चुनौती र विज्ञको सुझाव
साउदीमा नेपाली श्रमिकको मृत्युदर निकै भयावह छ । पछिल्लो दुई वर्षमा मात्र ६८४ जना नेपालीले ज्यान गुमाएका छन् । श्रम विज्ञ डा. गणेश गुरुङका अनुसार सम्झौता गर्दा केवल नयाँ कामदार पठाउने मात्र नभई, त्यहाँ पहिलेदेखि नै रहेका नेपालीले भोगिरहेका समस्या (न्यून पारिश्रमिक, श्रम शोषण र स्वास्थ्य जोखिम) लाई सम्बोधन गरिनुपर्छ।
